Estetika Sastera Sufistik : Kajian Hermeneutik Terhadap Karya-Karya Shaykh Hamzah Fansuri
Loading...
Date
1996-06
Authors
Muthari, Abdul Hadi Wiji
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Universiti Sains Malaysia
Abstract
Shaykh ~amzah Fansurr adalah seorang ahli tasawu£
dan penyair abad ke-16 dan 17 yang sangat terkemuka dalam
Alam Melayu Nusantara. Kajian ini berupaya mendedahkan
aspek-aspek penting daripada karya-karya beliau yang belum
banyak dikaji. Dengan menumpukan perhatian terhadap puisipuisi
yang dimuatkan dalam naskhah Jakarta (MS Jak. Mal.
No. 83) dan menggunakan kaedah ta'wTl, iaitu suatu bentuk
hermeneutika kerohanian Islam, kajian ini mendapati bahawa
karya-karya Shaykh Hamzah Fansurr merupakan syalr-syalr
tauhid dan makrifat yang indah, kaya .akan renungan dan
imaglnasi.
Karya-karya Shaykh yang dikaji dapat dianggap sebagai
ekspresl yang sangat tinggi daripada kesedaran kolektlf
atau jiwa terdalam masyarakatnya, iaitu masyarakat yang
memandang tasawu£ merupakan jalan tertinggi menuju makna
hakiki ajaran Islam, iaitu Tauhid, penyaksian bahawa Tuhan
itu satu. Selain itu puisi-puisi makrifat karya Shaykh
merupakan tafsir kerohanian terhadap ayat-ayat al-Qur'an,
khususnya ayat-ayat mutashiblhat (metafori~al), berkenaan
metafizika dan estetika. Penyampaiannya secara puitik
menambah kaya kedalaman dan dimensi daripada gagasangag
as an yang disampaikan. Kandungan puiii-puisi
xiii
tersebut mengungkap hakikat penciptaan alam semesta dan
penampakan keindahan Yang Satu yang berasaskan kepada
-cinta 'ishq). Manifestasi cinta ilahi yang paling
sempurna ini digambarkan dalam konsep al-~aqTqat almuhammadiyyah
atau nur Mu~ammad, dengan menggunakan
tamsil-tamsll yang kaya dan menarlk. Konsep Nur Muhammad
berkaitan konsep 'diri hakiki' atau 'diri universal'.
Sebagaimana 'ishq, diri universal ini dlpandang sebagal
asas penciptaan dunia. Shaykh Hamzah Fan~uri berjaya
mengungkapkan semua gagasan sufistik yang kompleks dan
dalam ini dalam bahasa puisi yang sangat mempesonakan.
Dalam konteks inl Shaykh H. amzah Fan.s urf tidak dapat
dipandang hanya sebagai ahli tasawuf dan pembaharu
kerohanian, tetapi juga mesti dipandang sebagai pelopor
estetika dan puitika Melayu baru. Pengaruh beliau sangat
besar terhadap perkembangan kesusasteraan Melayu
Nusantara, dan juga terhadap penyair-penyair Indonesia dan
Malaysia moden dewasa ini. Estetika yang dikemukakan
Shaykh ialah estetika yang memandang bahawa keindahan
tertinggi hanya dapat dicapai oleh mereka yang memiliki
pengetahuan ketuhanan dan sanggup menempuh jalan
kerohanian yang sukar. Bagi Shaykh ~amzah Fan~urT puisl
tidak dimaksud hanya sebagai 'penglipur lara' dan luahan
perasaan. Pulsi adalah tangga nalk menuju Yang Haklki.
Description
Keywords
Estetika sastera sufistik , karya-karya shaykh hamzah fansuri